Genç kalmanın sırları

SaÄŸlıklı ve uzun yaÅŸamın sırlarını veren Prof. Dr. Osman MüftüoÄŸlu’na göre, stresi hayatından kovan, dengeli beslenip spor yapan herkes uzun ömürlü olabilir. 120 yıl yaÅŸamak hayal deÄŸil!

“Mutlu bir hayat daha uzundur…”

Ne mucize besinler, ne sporla geçirilen bir hayat, ne de sihirli formüller… Uzun ve saÄŸlıklı bir yaÅŸamın sırlarını öğrenmek için baÅŸvurduÄŸumuz Prof. Dr. Osman MüftüoÄŸlu’nun üzerinde en çok durduÄŸu ve ısrarla vurguladığı kavramlar, saÄŸlığa eÅŸlik eden mutluluk, huzur ve dinginlik oldu…

Belki temel bu ama daha pek çok ÅŸey var… Bu yazıda daha uzun ve saÄŸlıklı yaÅŸamın püf noktaları ve çeÅŸitli reçeteleri verilirken, genç kalmayı kolaylaÅŸtıran küçük formüller de sıralanacak. Prof. Dr. MüftüoÄŸlu, ‘yaÅŸama sanatı’ndan ‘yaÅŸlanma sanatı’na uzayan bakış açısıyla, nasıl yaÅŸlanmamız gerektiÄŸini anlatacak…

‘Biz yaÅŸamı uzatmıyoruz, zaten yaÅŸam uzuyor’ diyorsunuz. Ä°nsan ömrü neden uzuyor ve biz ne kadarına müdahale edebiliyoruz?

Bilim ve teknolojik gelişmeler insan ömrüne ömür katıyor. Sadece antibiyotiklerin keşfi, ortalama insan ömründe 10-15 yıllık uzama yaptı.

Aşılanmanın getirdiği koruyucu güç, bizim daha az hastalanmamızı sağladı.

Son bir araÅŸtırmada statin grubu kolesterol ilaçlarının ortalama insan ömrüne ilavesinin 12 yıl civarında olduÄŸu hesaplandı. KaraciÄŸere verdiÄŸi zarar çözülürse statinler 10 yıl sonrasının Aspirin’leri olacak. Genetik bilimindeki geliÅŸmelerle genetik mirasımızdan dolayı başımıza gelen saÄŸlık olaylarının çoÄŸunun ertelenmesini saÄŸlayacağız. Ä°nsanlar, muhtemelen hak ettiÄŸi ömrü zaten yaÅŸayacak.

EÄŸitim bir avantaj

Nedir hak ettiğimiz ömür?

Bence 120′nin üzerinde. Kayıt altında bilinen en uzun yaÅŸayan kiÅŸinin yaşı, 117. EÄŸer 117 yıl gerçekleÅŸiyorsa insan ömrü bunu zorlayabilir. Bana göre 120 yıl yaÅŸamak efsane deÄŸil. Son 100 yılda yaÅŸam süremiz ortalama 30 - 40 yıl uzadı.

Uzun yaşamın kaynağı dediğimizde en önemli belirleyiciler neler?

Daha çok sağlık bilinci içinde olmayı, daha iyi, daha sağlam duruşu sağlamayı becerebildiğimiz için hak ettiğimiz süreyi yaşayacağız. Entelektüel düzey iyiyse, bu daha iyi gerçekleşecek. Çünkü araştırmalara göre uzun ömrün en önemli anahtarlarından biri eğitim.

YaÅŸlanmayla eÄŸitimin iliÅŸkisi ne?

EÄŸitimli kiÅŸi saÄŸlık ve dünya konusunda daha bilinçli. AraÅŸtırmalar eÄŸitilmiÅŸ insanların belleklerinin daha saÄŸlam olduÄŸunu ve yaÅŸam süresinin uzadığını gösteriyor. EÄŸitimli insan aşısını yaptırıyor, bağışıklık sistemini güçlendiriyor, hastalık belirtilerinde doktora daha erken baÅŸvuruyor. Hastaların yüzde 80′i çok hastalanmadığı sürece doktora gitmiyor.

Bugünkü Türkiye’de eÄŸitim düzeyimize bakarsanız, potansiyel yaÅŸlanma sürecimiz nasıl?

8 yıllık eÄŸitimin sadece eÄŸitimle ilgili deÄŸil, saÄŸlıkla ilgili sorunlarda da ciddi çözüm üreteceÄŸini umut ediyorum. EÄŸitim düzeyimize, üniversitelileÅŸme oranlarımıza bakarsanız hâlâ yüzde 35-40′lardayız. Türkiye’de ortalama yaÅŸam süresi kadınlarda 72, erkeklerde 68-69′a dayandı. ABD’de 78-82 yaÅŸ civarında. Ä°leride ortalama yaÅŸam süresini hızla uzatan ülkelerden biri haline geleceÄŸiz.

‘Ölçü kaçmamalı’

‘SaÄŸlıklı yaÅŸlanma’dan ne anlamalıyız?

Ömrü akıllıca yaşamak. Hiçbir şeyin ölçüsünü kaçırmamak lazım. Formda kalmak, kaliteli bir hayat yaşamak, mutlu olmakla birleştirdiğiniz zaman sağlığın faydası var.

Nereden, nasıl başlamak lazım? Bunun için belli bir yaş var mı?

2 sınır çiziyorum. 30-35′li yaÅŸlar artık dönüp kendinize bende neler oluyor diye sormaya baÅŸlamanız gereken yaÅŸlardır. DiÄŸeri 55 yaÅŸ ve üstü.

Yolun yarısı da 35 deÄŸil artık…

Tabii ki. 35 çok gerilerde kaldı. Ama orada Cahit Sıtkı’nın anlatmak istediÄŸi hayatın sadece organik yarılanması deÄŸil, ruhsal yarılanması. 35′ten sonra yaÅŸamınız uzuyor ama ruhsal kalıbınız orta yaÅŸa geliyor. 50 yaÅŸ ve civarını orta yaÅŸlara giriÅŸ gibi düşünmek lazım. Bugünkü klasifikasyonda birkaç ÅŸeyi gündeme getirmek lazım. Artık bütün dünyada her ÅŸey yaÅŸlılar ve orta yaÅŸlı insanlara göre konumlandırılıyor. Çünkü tüm dünyada doÄŸurganlık azalıyor, yaÅŸam süresi uzadığından en fazla yaÅŸlı nüfus artıyor.

55′te doktor ÅŸart

Peki bir doktora başvurmak için hangi yaşı beklemek lazım?

Doktora başvurmanın mutlaka gerektiği yaş, 55 ve üstü yaştır. Bu yaş grubu çok daha önemli. Çünkü o dönemde kadında da, erkekte de birdenbire hızlanan hormonal, metabolik değişimler yaşanır.

Kadında yıkım daha fazla olmasına karşın daha uzun yaşamaları bir paradoks değil mi?

Evet ama bence kadınların uzun ömürlü olmalarında bu çok olumlu bir katkı. Bütün dünyada kadınların ömrü daha uzun. Hiçbir ülke yok ki, erkekler kadınlardan daha uzun yaşasın. Erkeklerin sağlıkları konusunda daha fazla duyarlı olmaya ihtiyaçları var. Sağlıklarını daha iyi izlemeleri bazen erkekler tarafından alay konusu edilse bile, çoğu zaman kadınların daha uzun yaşamalarının sebebidir.

Orta yaşlarda hayata bakış nasıl olmalı?

İlkönce sağlığa, mutluluğa, dinginliğe odaklanmak lazım. Sağlıklı olma kararı, beraberinde başka türlü bir hayat yapılanmasını da gerektiriyor. Biraz egzersiz, biraz beslenme odaklı, uykuya, stres yönetimine dikkat eden, kendini başarıya daha fazla adayan, bunlar için gerekli olan ekonomik gücü elde etmeye çalışma gayreti içinde olan, ki ekonomisi daha iyi olanlar daha az hastalanıyor.

Örneğin ben sağlığımdan başlamalıyım, sigara içiyorum, onu bırakmalıyım. Egzersiz yapmıyorum, yapmalıyım. Duygusal hayatıma çok iyi dikkat etmeliyim. Ailevi ilişkilerim çok iyi değil, eşimle, çocuklarımla yeterince ilgileniyor muyum?

Bunları zaman zaman gözden geçirmek lazım. Hayatı dikkatli bir şekilde dağıtmak lazım. Sağlıklı olma kararı bir meydan okumadır.

Haftada en az 2 öğün balık yiyin

Likopen içeren domatesi, karpuzu, proantosiyanidin içeren üzümü, pekmezi, kırmızı şarabı, beta karoten bakımından zengin portakal, kayısı, şeftali ve havucu, yoğun lif içeren tüm meyve ve sebzeleri bol bol tüketin.

Günde birkaç tane ceviz ya da fındığı, salataya ekleyeceğiniz yarım fincan ketentohumunu beslenme alışkanlıklarınıza yerleştirin.

Süt ürünlerinde yağsız ya da az yağlı olanlara yönelin.

Haftada 2 kez ortalama 100-150 gram düzenli olarak balık tüketin.

Yeşil yapraklı sebze ve meyvelere daha çok ağırlık verin.

Kafeinden olabildiğince uzak durup tuzu azaltın.
Daha bol potasyum, magnezyum, kalsiyum almaya çalışın. Lahana, brokoli, ıspanak, soya fasulyesi, güvenilir bitkisel kalsiyum kaynaklarıdır.

Orta yaşlarda güçlü antioksidan etkileri sebebiyle flavinoitlerin de bol bol tüketilmesi yararlıdır. Çaydan, koyu yeşil, sarı ve kırmızı renkli sebze ve meyvelerden yeterince sağlanabilir. Soya, elma ve brokoli önemli flavinoit kaynaklarıdır. Lahana, kereviz, bezelye ve şalgamda da bol bulunur.

Kadınlar erkeklerden fazla yaşıyor çünkü…

Kadınlar sağlıklarına daha düşkün.

Stresleri erkeklere göre daha az.

İş kazalarıyla karşılaşma riskleri daha az.

Erkeklere göre ruhsal ve hormonal açıdan daha monogam olmaya eğilimli. Bu nedenle cinsel yolla bulaşan hastalıklara daha az yakalanıyorlar.

Hormonal hiperaktif olmaları yani çok fazla değişken hormonal yaşamları, daha dirençli olmalarını sağlıyor.

Kadınlar daha sevecen, hayata daha bağlı, daha çok huzur içinde olmaya çabalıyor. Erkekler birbirlerine çok açık ve samimi değiller.
Kadınlar daha az sigara, alkol tüketiyor.

İşte erken yaşlanmanın nedenleri

Beslenme eksiklikleri.
Hipertansiyon, şeker hastalığı, damar sertliği gibi uzun süreli sağlık sorunları.
Genetik hastalıklar.
Kas ve eklem sorunları.
Egzersiz eksikliği (hareketsiz yaşam tarzı).
Kolesterol-trigliserit yüksekliği.
Yoğun stres, mutsuzluk, kötümserlik, depresyon.
Organ yetmezlikleri (tiroit bezi tembelliği, karaciğer yetersizliği, kalp, böbrek, hipofiz yetmezliği).
Yoğun çevresel kirlilik ve radyasyon etkisi.
Yetersiz ve kalitesiz uyku.
Sigara, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı.